2.1 Ontwerpproces
De vastgestelde doelen worden vertaald naar (ontwerp) uitgangspunten voor de bouwstenen, oplossingsrichtingen, alternatieven en het afweegkader. Met behulp van het afweegkader wordt in elke zeef een integraal afgewogen keuze gemaakt.
Na elke zeef wordt de stand van zaken bepaald omtrent het behalen van de gestelde doelen en op basis daarvan wordt het ontwerp geoptimaliseerd. In deze Roadmap wordt dit ontwerpproces verdeeld in algemeen gebruikte cyclus van de volgende ontwerpstappen: doelen stellen – onderzoek doen – ontwerpen – score meten – integraal afwegen. Het Dashboard Duurzaam HWBP biedt ondersteuning bij het doorlopen van deze stappen en het vastleggen van onder andere ambities en doelstellingen.
- Watertijdreis - RCE en STOWAMet de Watertijdreis kun je terug tot het jaar 1865 en zien hoe onze dijken, rivieren en polders er vroeger uitzagen. Net zoals met de Topotijdreis scroll je door verschillende kaarten en ontdek je veel details van het watersysteem die ook nu nog relevant (kunnen) zijn.
- Nature based solutions (dijken en natuur) - EcoShape 2024Binnen het consortium EcoShape worden manieren van 'bouwen met de natuur' uitgewerkt en toegepast. De website geeft een overzicht van concepten en praktijkvoorbeelden, zoals vooroevers, herstel van natuurlijke dynamiek en dubbele dijk systemen.
- Future Dikes - Radboud Universiteit 2024In het project Future Dikes wordt onderzocht hoe we de Nederlandse dijken kunnen versterken met een kruidenrijke grasbekleding. Kenmerken van de bekleding in relatie tot erosiebestendigheid zijn bepaald door middel van proeven. Daarmee zijn voorstellen gemaakt voor zaadmengsels met grote potentie voor snelle vestiging, sluiting van de grasmat, bodemtype, en droogteresistentie.
- Factsheet circulaire dijken - RWS 2020Deze factsheet geeft voorbeelden voor de uitwerking van circulaire dijken in relatie tot de 8 circulaire ontwerpprincupes vanuit het MIRT proces.
- Handelingsperspectief LCC - HWBP 2021Bij de LCC methode worden de levenscycluskosten meegenomen in de afweging van strategieën en maatregelen. Door rekening te houden met een waardeverandering van kosten in de tijd ontstaat zo een mogelijkheid om alternatieven met verschillende levensduren te vergelijken.
- Handreiking POV voorlanden - HWBP 2019 Het document speelt in op integraal ontwerp en de doelmatigheid van gecombineerde oplossingen.
- Rijke Dijk Handreiking - HWBP 2020Handreiking voor het creëren van een Rijke Dijk langs de Waddenzee. Dit wordt gedefinieerd als een natuurlijke overgang tussen de dijk en het water, waarbij verschillende functies met waterveiligheid worden gecombineerd.
- Zon op dijken vooronderzoek - STOWA 2018In deze stap worden de inhoud, scope en randvoorwaarden van de opdracht vastgesteld. Dit document biedt inzicht in financiële en technische mogelijkheden, de eisen voor emissieloos bouwen, en de voorwaarden voor uitvoering en subsidie, zodat een duidelijke interne opdracht kan worden opgesteld.
- Kansenscan - POV DGG 2023Om het uitwisselen van grond tussen verschillende projecten te stimuleren is er de Kansenscan van de POV-DGG. Een Kansenscan is een handig instrument om vroegtijdig mogelijkheden in beeld te brengen om de grondbalans lokaal te sluiten.
- Technisch kader toepassing gebiedseigen grond - POV DGG 2022Het Technisch kader geeft aanwijzingen voor grondgestuurd ontwerpen van een dijkversterking met grond uit het eigen gebied, in plaats van het richtlijngestuurd ontwerpen met richtlijngrond. Zo kan al in de initiatieffase een overzicht verkregen worden van de potentiële grondvraag en/of -aanbod.
- Ideeënboek biodiversiteit voor dijkversterkingsprojecten - 2022Het ideeënboek biodiversiteit beschrijft inrichtingselementen die bij dijkversterkingsprojecten kunnen bijdragen aan het terugbrengen, in stand houden en vergroten van de biodiversiteit. Deze elementen kunnen worden meegenomen in het ontwerp.
- Leidraad Circulair Ontwerpen 2.0 - CB'23 2023De leidraad biedt een stappenplan om in het ontwerpproces ambities concreet te maken op het gebied van circulariteit. De leidraad werkt uit welke keuzes er gemaakt kunnen worden, en hoe deze keuzes van invloed zijn op het ontwerp.
- Webinar Dubocalc - Platform WOW 2021Dit webinar licht de basis van het programma DuboCalc toe op een eenvoudige wijze. De presentator laat het programma zien en geeft meerdere voorbeeld berekeningen om tot een MKI resultaat te komen.
- Handreiking Laafinfra HWBP projecten - HWBP 2025Deze handreiking helpt waterschappen om in de vroege projectfase snel en gestructureerd de benodigde elektrische capaciteit voor emissieloos bouwen in te schatten en tijdig af te stemmen met netbeheerders. Zo kunnen duurzame keuzes en samenwerking worden geborgd, wat vertragingen door netcongestie voorkomt en de energievraag slim integreert in het ontwerp.
- Doelmatige aanpak stikstof - HWBP 2025Deze pagina biedt informatie en hulpmiddelen voor een effectieve stikstof aanpak. De aanpak stimuleert om stikstofrisico’s vanaf de start integraal te beheren binnen de verkennings- en ontwerpfase. Om zo vertragingen en kosten te beperken.
- Handleiding risicoscan stikstofproblematiek HWBP - HWBP 2025Met de risicoscan en de bijbehorende rekentool, kunnen de risico's van de uitstoot van stikstof voor een dijkversterkingsproject in kaart worden gebracht. Hiermee kan al in de verkennigsfase een aanpak voor de beheersing van de risico's worden opgesteld.
- Historische kunstwerken. Hulpmiddelen voor toetsers - STOWA 2006In dit rapport worden hulpmiddelen aangereikt voor toetsing van historische kunstwerken. Vooral van historische kunstwerken zijn de gegevens van geotechnische en bouwkundige componenten vaak niet meer te achterhalen. Dijkwerkers kunnen dit document gebruiken het beter begrijpen van het toetsoordeel.
Tools
- Adaptatietoets dijkversterking Lith-Bokhoven - Waterschap Aa en Maas 2025De adaptatietoets is een manier om oplossingsrichtingen in de verkenningsfase te toetsen op adaptiviteit en toekomstbestendigheid voor de lange termijn. De aanpak is relevant bij complexe opgaven, bijvoorbeeld bij bebouwing direct aan of op de dijk, of door stedelijk gebied. De toets biedt met een paar overzichtelijke stappen inzicht in knelpunten en kansen voor het project Lith-Bokhoven.
- Toepassing gebiedseigen grond voor dijkversterking Den Elterweg-Zutphen - Waterschap Rijn en IJssel 2023Analyse van het waterschap Rijn en IJssel naar het gebruik van grond uit lokale KRW-maatregelen, met MKI-berekeningen, stikstofemissies en milieu hygiënische voorwaarden en risico's. Een zeer forse MKI reductie blijkt mogelijk. De keuze voor het depot en afspraken met Rijkswaterstaat zijn hiervoor cruciaal. Tijdens de verkenningsfase van de dijkversterking is minimaal één variant op basis van grondgestuurd ontwerpen gemaakt.
- Kwelkaden langs de Waaldijk - Rijksdienst voor cultureel erfgoed 2024Achter de dijken langs de Waal liggen meerdere kwelkades. Hier wordt kwelwater opgevangen en tegendruk gegeven. Cultuurhistorie vormt hier een interessante invalshoek als het gaat om piping. Te lezen op pagina 20-21.
- Toekomstbestendig Schiermonnikoog - Wetterskip Fryslân 2024In dit document worden lange termijn strategieën beschreven voor een leefbaar Schiermonnikoog, met het oog op klimaatverandering. Parallel aan dit traject is het Voorkeursalternatief voor de dijk- en duinversterking uitgewerkt. Er wordt ingegaan op wat de lange termijn strategieën betekenen voor de versterking, met name in relatie tot zoute kwel in de polder.
- Duurzaamheidsrapportage verkenningsfase IJsselmeerdijk - Waterschap Zuiderzeeland 2022De werkwijze helpt om alternatieven te toetsen aan de vooraf geformuleerde ambities. In een volgende ontwerploop kunnen alternatieven zo nodig worden bijgesteld.
- Voorkeursalternatief Grebbedijk - Waterschap Vallei en Veluwe 2020Het Voorkeursalternatief beschrijft welke ontwerpkeuzen zijn gemaakt voor de versterking van de dijk tussen de Grebbeberg en Wageningen. De diverse ambities worden langs de meetlat gelegd om te zien in hoeverre deze zijn behaald of niet.
- Nota Kansrijke Oplossingen Jaarsveld-Vreeswijk - HDSR 2021Een belangrijke stap in de verkenningsfase is een Nota Kansrijke Oplossingen (NKO), waarin is beschreven welke bandbreedte aan oplossingen mogelijk is voor de veiligheidsopgave. Zo ook binnen het project Jaarsveld-Vreeswijk, waar veel nadruk op de ruimtelijke kwaliteit is gelegd.
- Nota van Uitgangspunten dijkversterking Jaarsveld-Vreeswijk - HDSR 2020Deze uitgangspuntennotitie vormt het startpunt voor de versterking van de Lekdijk tussen Jaarsveld en Vreeswijk. Het beschrijft heldere doelstellingen op gebied van ruimtelijke kwaliteit en duurzaamheid, die voortkomen uit het programma Sterke Lekdijk.
- Ruimtelijk kwaliteitskader dijkversterking Waalbandijk Neder-Betuwe - Bosch Slabbers 2018Uitgebreid document dat huidige kwaliteiten van traject Tiel-Wolferen analyseert en een visie presenteert. Dit wordt gedaan aan de hand van de drieslag: Wie ben ik, Wie wil ik zijn, Hoe word ik het.
- Fotoboek Werkplaatsen Meanderende Maas - Waterschap Aa en Maas 2023Dit document geeft vrij nauwgezet weer hoe bewoners en belanghebbenden zijn betrokken in het proces. Dit geeft inspiratie bij het opstellen van een eigen plan van aanpak ten aanzien van participatie.
- Nota kansrijke oplossingen Salmsteke - HDSR 2018Dit document beschrijft het proces uit de verkenningsfase waarin is nagegaan welke 3 oplossingen kansrijk zijn voor dit deel van de Sterke Lekdijk. Het project combineert een dijkversterking met het aanleggen van een geul in de uiterwaarden en maakt gebruik van een innovatieve piping oplossing.
- Storyline Grebbedijk - POV DGG 2023De storylines benadrukken om tijd te nemen voor de (voor-)verkenning, zo ook bij de Grebbedijk. Door de lokale omstandigheden goed in kaart te brengen ontstaan onderscheidende oplossingen waarin gebiedseigengrond een rol kan spelen.
- Pipingproef Vijfhuisterdijk Eindrapportage - Wetterskip Fryslân 2021Dit eindrapport beschrijft een proef aan de Vijfhuisterdijk (Koehool-Lauwersmeer traject) om pipingmaatregelen te testen. Het laat zien hoe nauwkeuriger ontwerpen kan leiden tot minder ingrepen en daarmee materiaalgebruik, wat toekomstige projecten duurzamer maakt.
- Slimme vislift Almkerk - H2O Waternetwerk 2018Goed voorbeeld van een duurzame vispassage. De vislift is gemaakt van gerecycled materiaal en heeft de Nederlandse waterinnovatieprijs 2019 gewonnen. Met kunstmatige intelligentie wordt de stroomsnelheid van de vislift aangepast aan de zwemsnelheid van vissen. De ronde vorm is beter voor het welzijn van de vis, terwijl de kosten vergelijkbaar zijn met een reguliere vislift.
- Keersluis Sassluis Enkhuizen - Samenwerken aan kunstwerken 2024In eerste instantie is het kunstwerk afgekeurd op zowel Sterkte en Stabiliteit als Betrouwbaarheid Sluiting. Via een nadere analyse op het faalmechanisme Sterkte en Stabiliteit is deze beoordeling verbeterd waardoor dit mechanisme onder de signaleringswaarde blijft en hiervoor geen versterking hoeft plaats te vinden.
- Voorbeeld archief - Groninger ArchievenHet doen van cultuurhistorisch onderzoek kan belangrijk zijn. Kaarten, bouwtekeningen, foto's en nieuwsartikelen kunnen helpen bij het begrijpen van de plek en het object. Dit kan in de inventarisatiefase helpen bij het bepalen van de cultuurhistorische waarde en als input gebruiken voor het maken van alternatieven.
- Waardering en selectie van cultuurhistorisch waardevolle duikers en sluizen in Zeeland - Tijdschrift voor Waterstaatsgeschiedenis 2016Dit document laat zien dat vervanging van duikers en sluizen de aanleiding kan zijn om de objecten nader te bekijken en de historische waarde te bepalen, locatie overstijgend. In totaal zijn op deze manier 350 objecten geïnventariseerd. Doel was te komen tot een prioritering van te behouden duikers en sluizen, zodanig dat er minimaal een representatieve selectie van objecten voor de toekomst behouden blijft.
- Adviesrapport emissieloos werken IJselmeerdijk - Waterschap Zuiderzeeland 2023De rapportage laat zien dat vroege betrokkenheid van de aannemer in project Hansweert de maakbaarheid van de inzet van elektrisch materieel vergroot, en deelt daarnaast lessen die al in de planuitwerkingsfase kunnen worden meegenomen.
- Beeldkwaliteitsplan Sterke Lekdijk - HDSR 2023De rapportage laat zien dat vroege betrokkenheid van de aannemer in project Hansweert de maakbaarheid van de inzet van elektrisch materieel vergroot, en deelt daarnaast lessen die al in de planuitwerkingsfase kunnen worden meegenomen.