1.2 Integrale scopebepaling
Met onderstaande stappen vanuit de Handreiking Integrale scopebepaling wordt inzicht en kennis verkregen om te bepalen of het project wordt gecombineerd met andere gebiedsopgaven.
Met behulp van ontwerpateliers/ontwerpend onderzoek waarbij gebiedspartners zijn betrokken, kan het integraliteitsniveau worden bepaald. Er kunnen drie niveaus worden onderscheiden:
- Gebiedsontwikkeling: Er spelen grootschalige opgaven in het gebied die een sterke wisselwerking hebben en daarom alleen in samenhang kunnen worden uitgevoerd. De opgaven zijn zo groot dat dit een transformatie van het landschap zal betekenen.
- Meervoudige inrichting: Er spelen meerdere opgaven in het gebied die raakvlakken hebben met de waterveiligheidsopgave. Deze opgaven zijn gelijkwaardig en kunnen elkaar versterken. De opgaven kunnen in afzonderlijke projecten opgepakt worden, maar er is een wens de opgaven mee te koppelen met de waterveiligheidsopgave.
- Inpassing: De gebiedsopgaven hebben niet of nauwelijks een relatie met de waterveiligheidsopgave. De waterveiligheidsopgave moet wel goed passen in het landschap.
- Aanpak Waterveiligheid en Ruimtelijke Kwaliteit - HWBP VRO 2025De aanpak geeft een antwoord op de vraag hoe we ervoor kunnen zorgen dat waterveiligheid en ruimtelijke kwaliteit elkaar kunnen versterken. De rol van ruimtelijk ontwerp, werken door de schaalniveaus heen en praktijkvoorbeelden wisselen elkaar af in een rijk geïllustreerd document.
- Nature based solutions (dijken en natuur) - EcoShape 2024Binnen het consortium EcoShape worden manieren van 'bouwen met de natuur' uitgewerkt en toegepast. De website geeft een overzicht van concepten en praktijkvoorbeelden, zoals vooroevers, herstel van natuurlijke dynamiek en dubbele dijk systemen.
- Verdiepende handreiking circulaire economie mirt projecten - RWS 2019Deze handreiking geeft input voor het opstellen van het plan van aanpak ten aanzien van circulaire ontwerpprincipes in de initiatief-, verkenning- en planuitwerkingsfase. Dit wordt ondersteund met voorbeeldprojecten uit de droge infra sector, waarin circulaire (ontwerp)principes een onderdeel zijn geweest in het ontwerpproces en de besluitvorming.
- Kansenscan - POV DGG 2023Om het uitwisselen van grond tussen verschillende projecten te stimuleren is er de Kansenscan van de POV-DGG. Een Kansenscan is een handig instrument om vroegtijdig mogelijkheden in beeld te brengen om de grondbalans lokaal te sluiten.
- Voortbouwen op 1000 jaar ‘onze dijk’ - Waterschap Rivierenland 2018Compact rapport dat een stappenplan beschrijft voor het borgen van cultuurhistorie binnen dijkversterkings projecten van het HWBP, met name tijdens de verkenning maar ook in de fasen daarna.
- Integrale scope bepaling Waterveiligheidsopgave - HWBP 2020De Integrale Scopebepaling is een ontwikkelde methodiek om tijdens de voorverkenning de scope (grootte van een gebied en opgaven en ambities) van een project te bepalen. Doel is om integraliteit te bevorderen bij waterveiligheidsopgaven.
- Eindrapportage Rode lijn Kunstwerken - HWBP 2022In de rode lijn wordt een overzicht gegeven van relevante aspecten, kennis en kennisleemtes bij het bepalen van een overstromingskans van waterkerende kunstwerken. Het biedt houvast om kritisch te beschouwen waarom een kunstwerk is afgekeurd. Dit is de eerste stap in het versterkingsproces. Het document is opgesteld door HHNK, Deltares, Rijkswaterstaat en het HWBP.
- Doelmatige aanpak stikstof - HWBP 2025Deze pagina biedt informatie en hulpmiddelen voor een effectieve stikstof aanpak. De aanpak stimuleert om stikstofrisico’s vanaf de start integraal te beheren binnen de verkennings- en ontwerpfase. Om zo vertragingen en kosten te beperken.
- Handleiding risicoscan stikstofproblematiek HWBP - HWBP 2025Met de risicoscan en de bijbehorende rekentool, kunnen de risico's van de uitstoot van stikstof voor een dijkversterkingsproject in kaart worden gebracht. Hiermee kan al in de verkennigsfase een aanpak voor de beheersing van de risico's worden opgesteld.
- Kunstwerkroute Samenwerken aan Kunstwerken - Samenwerken aan kunstwerken 2021Voor een uniforme aanpak voor de versterking van waterkerende kunstwerken is de Kunstwerkroute opgesteld. De route beschrijft het geheel aan stappen die gedurende de levenscyclus worden doorlopen. Het is met name relevant voorafgaand aan de ingangstoets en bij overdracht richting beheer en onderhoud.
- Historische kunstwerken. Hulpmiddelen voor toetsers - STOWA 2006In dit rapport worden hulpmiddelen aangereikt voor toetsing van historische kunstwerken. Vooral van historische kunstwerken zijn de gegevens van geotechnische en bouwkundige componenten vaak niet meer te achterhalen. Dijkwerkers kunnen dit document gebruiken het beter begrijpen van het toetsoordeel.
Tools
- Panorama Waal - WSRL en Provincie Gelderland 2019Visie op een integrale aanpak van verschillende opgaven langs de Waal. Het is een uitnodiging tot een gesprek tussen verschillende belanghebbenden. Een voorbeeld voor andere gebieden en projecten in de initiatieffase, waar de dijkversterking niet opzichzelf staat.
- Toepassing gebiedseigen grond voor dijkversterking Den Elterweg-Zutphen - Waterschap Rijn en IJssel 2023Het ambitieweb is een instrument om een ambitie uit te spreken op de onderwerpen van duurzaamheid zodat deze gedurende de vervolgfases ingevuld worden.
- Kansenscan Sprok Sterrenschans Heteren - WSRL 2023Gebiedseigengrond bij een dijkversterking is niet zozeer voordeliger, maar biedt bij een gebiedsontwikkeling duurzaamheidsvoordelen en meerwaarde voor de omgeving. Optimalisatie van grondverzet en -gebruik is cruciaal, zo blijkt uit deze analyse van de Project Overstijgende Verkenning (POV). Doelstellingen en financieringsmethoden moeten op een lijn komen, vroeg in het proces. Afstemming ten aanzien van tijdsplanning en grondkwaliteit met projecten waar grond vrijkomt is van groot belang.
- Perspectief voor een veilige en natuurlijke Nederlandse Delta - PAGW en HWBP 2024Het perspectief biedt inzicht in hoe de opgaven voor waterveiligheid (HWBP), waterkwaliteit en natuur (PAGW) elkaar kunnen versterken met slimme en doelmatige oplossingen. Dit kan door invulling te geven aan het beleid voor water en bodem sturend én de ecosysteembenadering. Maar ook door in een vroeg stadium mogelijkheden te verkennen op regionaal niveau.
- Heritage based solutions inspiratieboek - RWS 2024Heritage-based solutions zijn oplossingen voor een (klimaat)opgave waarbij cultuurhistorie centraal staat. Vijf concrete projecten illustreren deze aanpak. Een veelvoorkomend misverstand dat wordt aangehaald is dat niks mag worden veranderd aan cultureel erfgoed, terwijl het erfgoed juist kan worden behouden door het opnieuw een functie te geven.
- Gebiedsverkenning kustzone Harlingen - Programma Harlingen 2022De dijkversterking is een belangrijke ontwikkeling in het gebied, maar niet de enige. Dit voorbeeld laat zien hoe andere ontwikkelingen zich verhouden tot de dijkversterking en synergie kan worden gecreëerd.
- Verslag integrale scope bepaling - Schiermonnikoog - Waterschap Fryslan 2021Het verslag laat zien hoe het proces verlopen is bij het bepalen van de integraliteit van de scope en vormt zo een voorbeeld voor andere projecten die deze methode ook willen toepassen.
- Linielandschap Waaldijk Gorinchem-Waardenburg - Erfgoeddeal 2023In dit project zijn op vier locaties restanten van de Oude en Nieuwe Hollandse Waterlinie meegenomen in een integraal dijkontwerp tussen Gorinchem en Waardenburg langs de Waal. Bijzonder is dat het herstellen van de inundatiewerken van Fort Vuren een rol speelt in het oplossen van de waterveiligheidsopgave.
- Blauwe energiecentrale Afsluitdijk - REDstackIn het projectenboek uit 2025 worden een aantal belangrijke lessen van de afgelopen 10 jaar op een rijtje gezet. Het gaat om het vormgeven van de samenwerking, het bepalen van de scope met de omgeving en de wijze waarop de markt kan worden benaderd.
- Waterveiligheidslandschap Zwolle - Deltares 2025Voor de regio Zwolle is een tijdlijn gemaakt vanuit de toekomst naar het heden (backcasting). Hierdoor is inzicht ontstaan in no- regret maatregelen en wanneer een keuze noodzakelijk is voor een toekomstperspectief. Een voorbeeld van gebieds- en systeemgericht aan de slag gaan rondom het concept waterveiligheidslandschappen.
- Gebiedsgericht werken aan ruimtelijke kwaliteit - RWS 2025Gebiedsgericht werken kent drie typen samenwerking: integrale gebiedsontwikkeling, meervoudige inrichting en inpassing. Het verschil is de mate van samenwerking. Dit document geeft uitleg en voorbeelden van deze manieren van samenwerken bij projecten van Rijkswaterstaat.
- Keersluis Sassluis Enkhuizen - Samenwerken aan kunstwerken 2024In eerste instantie is het kunstwerk afgekeurd op zowel Sterkte en Stabiliteit als Betrouwbaarheid Sluiting. Via een nadere analyse op het faalmechanisme Sterkte en Stabiliteit is deze beoordeling verbeterd waardoor dit mechanisme onder de signaleringswaarde blijft en hiervoor geen versterking hoeft plaats te vinden.
- Voorbeeld archief - Groninger ArchievenHet doen van cultuurhistorisch onderzoek kan belangrijk zijn. Kaarten, bouwtekeningen, foto's en nieuwsartikelen kunnen helpen bij het begrijpen van de plek en het object. Dit kan in de inventarisatiefase helpen bij het bepalen van de cultuurhistorische waarde en als input gebruiken voor het maken van alternatieven.
- Vismigratierivier Afsluitdijk 2024Om trekvissen tussen de Waddenzee en het IJsselmeer te laten zwemmen is in 2011 is het idee bedacht om een 4 kilometer lange vismigratierivier aan te leggen. Het is een zelfstandig project, maar de versterking van de Afsluitdijk vormde de aanleiding om de vismigratie te realiseren aangezien de dijk moet worden gekruist. Een goed voorbeeld van een integrale aanpak van een gebied.
- Waardering en selectie van cultuurhistorisch waardevolle duikers en sluizen in Zeeland - Tijdschrift voor Waterstaatsgeschiedenis 2016De rapportage laat zien dat vroege betrokkenheid van de aannemer in project Hansweert de maakbaarheid van de inzet van elektrisch materieel vergroot, en deelt daarnaast lessen die al in de planuitwerkingsfase kunnen worden meegenomen.