1.2 Integrale scopebepaling
Met onderstaande stappen vanuit de Handreiking Integrale scopebepaling wordt inzicht en kennis verkregen om te bepalen of het project wordt gecombineerd met andere gebiedsopgaven.
Met behulp van ontwerpateliers/ontwerpend onderzoek waarbij gebiedspartners zijn betrokken, kan het integraliteitsniveau worden bepaald. Er kunnen drie niveaus worden onderscheiden:
- Gebiedsontwikkeling: Er spelen grootschalige opgaven in het gebied die een sterke wisselwerking hebben en daarom alleen in samenhang kunnen worden uitgevoerd. De opgaven zijn zo groot dat dit een transformatie van het landschap zal betekenen.
- Meervoudige inrichting: Er spelen meerdere opgaven in het gebied die raakvlakken hebben met de waterveiligheidsopgave. Deze opgaven zijn gelijkwaardig en kunnen elkaar versterken. De opgaven kunnen in afzonderlijke projecten opgepakt worden, maar er is een wens de opgaven mee te koppelen met de waterveiligheidsopgave.
- Inpassing: De gebiedsopgaven hebben niet of nauwelijks een relatie met de waterveiligheidsopgave. De waterveiligheidsopgave moet wel goed passen in het landschap.
- Aanpak Waterveiligheid en Ruimtelijke Kwaliteit - HWBP VRO 2025De aanpak geeft een antwoord op de vraag hoe we ervoor kunnen zorgen dat waterveiligheid en ruimtelijke kwaliteit elkaar kunnen versterken. De rol van ruimtelijk ontwerp, werken door de schaalniveaus heen en praktijkvoorbeelden wisselen elkaar af in een rijk geïllustreerd document.
- Nature based solutions (dijken en natuur) - EcoShape 2024Het ambitieweb is een instrument om een ambitie uit te spreken op de onderwerpen van duurzaamheid zodat deze gedurende de vervolgfases ingevuld worden.
- Verdiepende handreiking circulaire economie mirt projecten - RWS 2019Deze handreiking geeft input voor het opstellen van het plan van aanpak ten aanzien van circulaire ontwerpprincipes in de initiatief-, verkenning- en planuitwerkingsfase. Dit wordt ondersteund met voorbeeldprojecten uit de droge infra sector, waarin circulaire (ontwerp)principes een onderdeel zijn geweest in het ontwerpproces en de besluitvorming.
- Rijke Dijk Handreiking - HWBP 2020Handreiking voor het creëren van een Rijke Dijk langs de Waddenzee. Dit wordt gedefinieerd als een natuurlijke overgang tussen de dijk en het water, waarbij verschillende functies met waterveiligheid worden gecombineerd.
- Kansenscan - POV DGG 2023Om het uitwisselen van grond tussen verschillende projecten te stimuleren is er de Kansenscan van de POV-DGG. Een Kansenscan is een handig instrument om vroegtijdig mogelijkheden in beeld te brengen om de grondbalans lokaal te sluiten.
- Integrale scope bepaling Waterveiligheidsopgave - HWBP 2020De Integrale Scopebepaling is een ontwikkelde methodiek om tijdens de voorverkenning de scope (grootte van een gebied en opgaven en ambities) van een project te bepalen. Doel is om integraliteit te bevorderen bij waterveiligheidsopgaven.
- Tijd voor een kwaliteitskering - RUG & WUR 2024In het RuiKwa onderzoek zijn 62 projecten bevraagd en enkele verdiepende studies uitgevoerd naar ruimtelijke kwaliteit in waterveiligheidsprojecten. Het document geeft tips hoe betekenisvolle aanpassingen aan het dijkenlandschap kunnen worden gedaan en wat daarvoor nodig is.
- Eindrapportage Rode lijn Kunstwerken - HWBP 2022In de rode lijn wordt een overzicht gegeven van relevante aspecten, kennis en kennisleemtes bij het bepalen van een overstromingskans van waterkerende kunstwerken. Het biedt houvast om kritisch te beschouwen waarom een kunstwerk is afgekeurd. Dit is de eerste stap in het versterkingsproces. Het document is opgesteld door HHNK, Deltares, Rijkswaterstaat en het HWBP.
- Doelmatige aanpak stikstof - HWBP 2025Deze pagina biedt informatie en hulpmiddelen voor een effectieve stikstof aanpak. De aanpak stimuleert om stikstofrisico’s vanaf de start integraal te beheren binnen de verkennings- en ontwerpfase. Om zo vertragingen en kosten te beperken.
- Handleiding risicoscan stikstofproblematiek HWBP - HWBP 2025Met de risicoscan en de bijbehorende rekentool, kunnen de risico's van de uitstoot van stikstof voor een dijkversterkingsproject in kaart worden gebracht. Hiermee kan al in de verkennigsfase een aanpak voor de beheersing van de risico's worden opgesteld.
- Kunstwerkroute Samenwerken aan Kunstwerken - Samenwerken aan kunstwerken 2021Voor een uniforme aanpak voor de versterking van waterkerende kunstwerken is de Kunstwerkroute opgesteld. De route beschrijft het geheel aan stappen die gedurende de levenscyclus worden doorlopen. Het is met name relevant voorafgaand aan de ingangstoets en bij overdracht richting beheer en onderhoud.
- Historische kunstwerken. Hulpmiddelen voor toetsers - STOWA 2006De rapportage laat zien dat vroege betrokkenheid van de aannemer in project Hansweert de maakbaarheid van de inzet van elektrisch materieel vergroot, en deelt daarnaast lessen die al in de planuitwerkingsfase kunnen worden meegenomen.
Tools
- Panorama Waal - WSRL en Provincie Gelderland 2019Visie op een integrale aanpak van verschillende opgaven langs de Waal. Het is een uitnodiging tot een gesprek tussen verschillende belanghebbenden. Een voorbeeld voor andere gebieden en projecten in de initiatieffase, waar de dijkversterking niet opzichzelf staat.
- Toepassing gebiedseigen grond voor dijkversterking Den Elterweg-Zutphen - Waterschap Rijn en IJssel 2023Analyse van het waterschap Rijn en IJssel naar het gebruik van grond uit lokale KRW-maatregelen, met MKI-berekeningen, stikstofemissies en milieu hygiënische voorwaarden en risico's. Een zeer forse MKI reductie blijkt mogelijk. De keuze voor het depot en afspraken met Rijkswaterstaat zijn hiervoor cruciaal. Tijdens de verkenningsfase van de dijkversterking is minimaal één variant op basis van grondgestuurd ontwerpen gemaakt.
- Kansenscan Sprok Sterrenschans Heteren - WSRL 2023Het ambitieweb is een instrument om een ambitie uit te spreken op de onderwerpen van duurzaamheid zodat deze gedurende de vervolgfases ingevuld worden.
- Perspectief voor een veilige en natuurlijke Nederlandse Delta - PAGW en HWBP 2024Het perspectief biedt inzicht in hoe de opgaven voor waterveiligheid (HWBP), waterkwaliteit en natuur (PAGW) elkaar kunnen versterken met slimme en doelmatige oplossingen. Dit kan door invulling te geven aan het beleid voor water en bodem sturend én de ecosysteembenadering. Maar ook door in een vroeg stadium mogelijkheden te verkennen op regionaal niveau.
- Heritage based solutions inspiratieboek - RWS 2024Heritage-based solutions zijn oplossingen voor een (klimaat)opgave waarbij cultuurhistorie centraal staat. Vijf concrete projecten illustreren deze aanpak. Een veelvoorkomend misverstand dat wordt aangehaald is dat niks mag worden veranderd aan cultureel erfgoed, terwijl het erfgoed juist kan worden behouden door het opnieuw een functie te geven.
- Gebiedsverkenning kustzone Harlingen - Programma Harlingen 2022De dijkversterking is een belangrijke ontwikkeling in het gebied, maar niet de enige. Dit voorbeeld laat zien hoe andere ontwikkelingen zich verhouden tot de dijkversterking en synergie kan worden gecreëerd.
- Storyline Brede Groene Dijk - POV DGG 2023Het talud van de nieuwe dijk langs de Waddenzee moet veel flauwer worden als deze met grond wordt versterkt in plaats van asfalt. In een proefproject van 750 meter wordt het principe van de Brede Groene Dijk getest, met gerijpte klei uit de omgeving van de Eems-Dollard.
- Verslag integrale scope bepaling - Schiermonnikoog - Waterschap Fryslan 2021De dijkversterking op Schiermonnikoog heeft in de initiatieffase de integrale scopebepaling doorlopen om te bepalen welke opgaven in het gebied meegenomen kunnen worden in de dijkversterking.
- Linielandschap Waaldijk Gorinchem-Waardenburg - Erfgoeddeal 2023Voor project IJsselmeerdijk wordt de waterveiligheidsopgave opgelost doormiddel van een vooroever in plaats van een dijkverhoging. Dit heeft geleid tot een reductie van de milieu-impact (MKI) van 40% ten opzichte van het referentie ontwerp. Daarnaast zijn kansen gecreërd voor de ontwikkeling van biodiversiteit.
- Blauwe energiecentrale Afsluitdijk - REDstackOp de Afsluitdijk staat een proefinstallatie die energie wint uit het mengen van zoet en zout water. Het is hiermee een voorbeeld voor andere dammen om te bekijken wat de potentie is voor de opwekking van duurzame energie.
- Waterveiligheidslandschap Zwolle - Deltares 2025Voor de regio Zwolle is een tijdlijn gemaakt vanuit de toekomst naar het heden (backcasting). Hierdoor is inzicht ontstaan in no- regret maatregelen en wanneer een keuze noodzakelijk is voor een toekomstperspectief. Een voorbeeld van gebieds- en systeemgericht aan de slag gaan rondom het concept waterveiligheidslandschappen.
- Gebiedsgericht werken aan ruimtelijke kwaliteit - RWS 2025Gebiedsgericht werken kent drie typen samenwerking: integrale gebiedsontwikkeling, meervoudige inrichting en inpassing. Het verschil is de mate van samenwerking. Dit document geeft uitleg en voorbeelden van deze manieren van samenwerken bij projecten van Rijkswaterstaat.
- Keersluis Sassluis Enkhuizen - Samenwerken aan kunstwerken 2024De rapportage laat zien dat vroege betrokkenheid van de aannemer in project Hansweert de maakbaarheid van de inzet van elektrisch materieel vergroot, en deelt daarnaast lessen die al in de planuitwerkingsfase kunnen worden meegenomen.
- Voorbeeld archief - Groninger ArchievenHet doen van cultuurhistorisch onderzoek kan belangrijk zijn. Kaarten, bouwtekeningen, foto's en nieuwsartikelen kunnen helpen bij het begrijpen van de plek en het object. Dit kan in de inventarisatiefase helpen bij het bepalen van de cultuurhistorische waarde en als input gebruiken voor het maken van alternatieven.
- Vismigratierivier Afsluitdijk 2024Om trekvissen tussen de Waddenzee en het IJsselmeer te laten zwemmen is in 2011 is het idee bedacht om een 4 kilometer lange vismigratierivier aan te leggen. Het is een zelfstandig project, maar de versterking van de Afsluitdijk vormde de aanleiding om de vismigratie te realiseren aangezien de dijk moet worden gekruist. Een goed voorbeeld van een integrale aanpak van een gebied.
- Waardering en selectie van cultuurhistorisch waardevolle duikers en sluizen in Zeeland - Tijdschrift voor Waterstaatsgeschiedenis 2016Dit document laat zien dat vervanging van duikers en sluizen de aanleiding kan zijn om de objecten nader te bekijken en de historische waarde te bepalen, locatie overstijgend. In totaal zijn op deze manier 350 objecten geïnventariseerd. Doel was te komen tot een prioritering van te behouden duikers en sluizen, zodanig dat er minimaal een representatieve selectie van objecten voor de toekomst behouden blijft.